नवरात्रि: Nine Days of Faith, Fun, and Farewell

 नवरात्रि के वो नौ दिन जैसे सपने में बीत गए, और जब तक समझ पाया, सपना जैसे एक झटके में टूट गया। इस बार हमारी बिल्डिंग में नवरात्रि के लिए कुछ खास था—मूर्ति के लिए पहले से ही तैयारियाँ शुरू हो गई थीं। पहले हम लोग माता जी की फोटो रखने का सोच रहे थे, लेकिन फिर सबने मिलकर फैसला किया कि इस बार अम्बे माता की मूर्ति लाएँगे। तैयारियाँ ज़ोरों पर थीं—हर रात मीटिंग होती, सब मिलकर चर्चा करते कि प्रसाद क्या होगा, नाश्ता क्या रहेगा, कितनी बार आरती होगी, और नवरात्रि का हर दिन कैसे मनाया जाएगा। बिल्डिंग के सभी लोग, बच्चे और बड़े, अपने-अपने सुझाव देते। हर किसी को इस बार की नवरात्रि का बेसब्री से इंतजार था।

और फिर वो दिन आ गया, जब नवरात्रि का पहला दिन था। सुबह से ही एक अलग सी रौनक और खुशी सबके चेहरों पर थी। बच्चे तो बेहद उत्साहित थे—कौन-कौन से रंग के कपड़े पहनेंगे, कैसे सजेंगे, यह सोचकर ही मस्त थे। मैं भी अंदर से उतना ही उत्साहित था जितना वो छोटे बच्चे, लेकिन कॉलेज के असाइनमेंट्स और प्रोजेक्ट सब्मिशन्स की वजह से थोड़ा व्यस्त हो गया था। मेरे कॉलेज के कामों ने मुझे दिन भर बांधे रखा, इस कारण सुबह की आरती में नहीं जा पाता था, लेकिन शाम को हर दिन आरती में जरूर जाता था।

शाम की आरती के बाद, बिल्डिंग के सब लोग मिलकर गरबा खेलते थे। मुझे गरबा करना नहीं आता था, लेकिन लोगों को देख कर ही दिल खुश हो जाता था। उनकी मस्ती, उनका नाचना, उनकी ऊर्जा—इतनी खूबसूरत होती थी कि एक अलग ही माहौल बन जाता था। आरती और गरबा के बाद सबको नाश्ता दिया जाता था—पोहे, समोसे, मिठाई, और ठंडे पेय। फिर रात को सब अपने-अपने घर चले जाते थे, लेकिन बिल्डिंग के कुछ लोग, जो मंडल के सदस्य थे, वो रात भर माता जी के पंडाल में ही रहते थे।

मुझे दोपहर का समय सबसे ज्यादा पसंद आता था। कॉलेज से आने के बाद, मैं अक्सर पंडाल में अकेले जाकर बैठता था। वहाँ दोपहर के समय एक अजीब सी शांति होती थी—ना कोई शोर, ना कोई हलचल, बस मैं और माता जी। ऐसा लगता था जैसे मैं माता जी से बातें कर रहा हूँ और वो मुझे सुन रही हैं। वहाँ बैठकर मुझे इतना सुकून मिलता था कि शब्द भी कम पड़ जाते थे। वहाँ बैठकर मैं अपनी सारी चिंताएँ भूल जाता था।

इसी तरह, कैसे नौ दिन निकल गए, पता ही नहीं चला। हर दिन शाम की आरती, गरबा, और रात का नाश्ता—यह सब एक रूटीन सा बन गया था। लेकिन जब आखिरी दिन आया, तो मन में एक अजीब सी उदासी थी। विसर्जन का दिन था, और जब हम माता जी को विसर्जन के लिए लेकर जा रहे थे, तो सब लोग नाच रहे थे, ढोल बज रहे थे, लेकिन मेरी आँखों में आँसू थे। मुझे लग रहा था कि ये सब कुछ इतनी जल्दी कैसे खत्म हो गया? अभी तो मेरी और माता जी की बातें शुरू ही हुई थीं।

जब हम माता जी को विसर्जन करके लौटे, तो बिल्डिंग में एक सन्नाटा था। सबके चेहरे उदास थे, जैसे कोई अपना छोड़कर चला गया हो। वो नौ दिन एक सपने जैसे लगे, जो पलक झपकते ही गुज़र गए। हर साल की तरह इस बार भी नवरात्रि आई और चली गई, लेकिन इस बार कुछ अलग था। शुरुआत से लेकर आखिर तक, एक नई ऊर्जा थी, एक नया जज़्बा था।

ये थे मेरे नवरात्रि के नौ दिन—एक ऐसी यात्रा, जो सपने जैसी शुरू हुई, और जिसमें सपनों से भी खूबसूरत पल छुपे थे।

------------------- ------------- ------ 

Navratri ke wo nau din jaise sapne mein beet gaye, aur jab tak samajh paaya, sapna jaise ek jhatke mein toot gaya. Is baar humare building mein Navratri ke liye kuch khaas tha—murti ke liye pehle se hi taiyariyan shuru ho gayi thi. Pehle to hum log mataji ki photo rakhne ka soch rahe the, lekin baad mein sab ne milkar faisla kiya ki is baar ambe mata ki murti layege. Taiyariyan shuru ho gayi thi—roz raat ko meeting hoti, sab log milkar charchaein karte ki prasad kya rahega, nashta kya hoga, kitni baar aarti hogi, aur Navratri ka har din kaise manayenge. Building ke sabhi log, bachhe, bade, sabhi apne apne ideas rakhte. Sabko is baat ka intezaar tha ki is baar ka Navratri aur bhi alag hoga.

Aur phir wo din aa hi gaya, jab Navratri ka pehla din tha. Subah se hi ek alag si roshni aur khushi sab ke chehron par thi. Bachhe to bahut hi excited the—kaun kaunse rang ke kapde pehnenge, kaise sajenge, isme unka mann laga tha. Mai bhi andar se utna hi utsahit tha jitna wo chhote bachhe, lekin college ke assignments aur project submissions ne thoda busy kar diya tha. Mere assignments aur project book ne mujhe din ke time busy rakha, is wajah se subah ki aarti mein nahi ja pata tha, lekin shaam ko to mai har din aarti mein zarur jata tha.

Shaam ki aarti ke baad building ke sab log milkar garba khelte the. Mujhe garba karna to nahi aata tha, lekin logon ko dekh kar hi dil khush ho jata tha. Unki masti, unka nachna, unki energy—itni khoobsurat thi ki ek alag hi mahol ban jaata tha. Aarti aur garba ke baad sab logon ko nasta diya jaata tha—poha, samosa, mithai, aur thande drinks. Fir raat ko sab apne apne ghar chale jaate the, lekin building ke kuch log jo mandal ke members the, wo raat bhar mataji ke saath pandal mein rukte the. 

Mujhe dopahar ka samay sabse zyada pasand aaya karta tha. College se aane ke baad mai aksar pandal mein akele jaata tha. Wahaan dopahar ke samay ek ajeeb si shanti hoti thi—na koi shor, na koi awaz, sirf mai aur mataji. Aisa lagta tha jaise mai mataji se baat kar raha hoon aur wo mujhe sun rahi hain. Itna sukoon milta tha wahan baith kar, ki mere sab shabdon ki kami pad jaati thi. Wahaan baith kar mai apne sabhi chintayein bhool jata tha.

Isi tarah se, kaise nau din nikal gaye pata hi nahi chala. Har din shaam ko aarti, garba, aur raat ka nasta—ek routine ban gaya tha. Lekin jab last din aaya, to mann mein ek ajeeb si udaasi thi. Visarjan ka din tha, aur jab hum log mataji ko visarjan ke liye le ja rahe the, to sabhi log dance kar rahe the, dhol baj rahe the, lekin meri aankhon mein aansu the. Mujhe lag raha tha ki yeh sab kuch itni jaldi kaise khatam ho gaya? Abhi to meri aur mataji ki baatein shuru hui thi. 

Jab hum log mataji ko visarjan karke wapas aaye, to building mein ek sannata tha. Sabhi ke chehre udaas the, jaise koi apna chhod kar chala gaya ho. Wo nau din ek sapne jaise lage, jo pal mein guzar gaye. Har saal ki tarah is baar bhi Navratri aayi aur chale gayi, lekin is baar kuch alag tha. Shuruat se lekar akhir tak, ek nayi energy thi, ek naya jazba tha. 

Yeh the mere Navratri ke nau din—ek aisi yatra jo sapne jaise shuru hui, aur jisme sapne se bhi khoobsurat pal chhup gaye.


------------------मराठी मध्ये-----------------

नवरात्रीचे ते नऊ दिवस अगदी स्वप्नासारखे गेले, आणि कधी ते संपले, कळलंच नाही. यावर्षी आमच्या बिल्डिंगमध्ये नवरात्रीसाठी काहीतरी खास होतं—मूर्ती आणण्यासाठी तयारी आधीपासूनच सुरू झाली होती. आधी आम्ही माता जीची फक्त फोटो ठेवायची ठरवली होती, पण नंतर सगळ्यांनी एकत्र निर्णय घेतला की यावेळी अम्बे मातांची मूर्तीच आणू. तयार्‍या जोरात सुरू होत्या—दररोज रात्री मीटिंग होत होती, सर्व जण एकत्र बसून चर्चा करायचे की प्रसाद काय असावा, नाश्ता काय द्यायचा, किती वेळा आरती होईल, आणि नवरात्रीचा प्रत्येक दिवस कसा साजरा करायचा. बिल्डिंगमधले सगळे लोक, लहान मुलं आणि मोठे सगळेच खूप उत्साही होते. सगळ्यांना यावर्षीच्या नवरात्रीचं खूपच आतुरतेने वाट पाहत होतं.

आणि शेवटी तो दिवस आला—नवरात्रीचा पहिला दिवस. सकाळपासूनच सगळ्यांच्या चेहऱ्यावर एक वेगळीच उत्साह आणि आनंदाची झळाळी दिसत होती. लहान मुलं तर खूपच उत्साहित होती—कोणत्या रंगाचे कपडे घालायचे, कसं सजायचं, याचीच चर्चा करत होती. मीसुद्धा आतून तितकाच उत्साही होतो, जितकी ती लहान मुलं, पण माझ्या कॉलेजच्या असाइनमेंट्स आणि प्रोजेक्ट सबमिशनमुळे थोडा व्यस्त होतो. कॉलेजच्या कामामुळे मी सकाळच्या आरतीला जाऊ शकत नव्हतो, पण संध्याकाळी मात्र रोज आरतीला जात होतो.

संध्याकाळच्या आरतीनंतर सगळे मिळून गरबा खेळायचे. मला गरबा येत नव्हता, पण इतरांना नाचताना पाहूनच मन प्रसन्न व्हायचं. त्यांची मस्ती, त्यांचा नाच, त्यांची ऊर्जा—सगळं इतकं सुंदर असायचं की, त्यात संपूर्ण वातावरणच जादूई होऊन जात असे. आरती आणि गरबानंतर सगळ्यांना नाश्ता दिला जात असे—पोहे, समोसे, मिठाई, आणि थंड पेय. मग रात्री सगळे आपल्या घरी निघून जात, पण बिल्डिंगमधले काही सदस्य, जे मंडळाचे सदस्य होते, ते रात्रीभर माता जींच्या पंडालात राहायचे.

माझ्यासाठी दुपारचं वेळ खूप खास होता. कॉलेजमधून आल्यावर मी पंडालात जाऊन एकटाच बसायचो. दुपारी पंडालात एक अद्भुत शांतता असायची—ना कोणाचा आवाज, ना कोणतं गोंधळ, फक्त मी आणि माता जी. असं वाटायचं की मी माता जींशी बोलतोय आणि त्या मला ऐकत आहेत. तिथे बसल्यावर मला इतका शांत वाटायचं की शब्दही अपुरे पडायचे. तिथे बसून मी माझ्या सगळ्या काळज्या विसरायचो.

असेच नऊ दिवस कसे गेले, कळलंच नाही. दररोज संध्याकाळची आरती, गरबा, आणि रात्रीचा नाश्ता—हे सगळं एक सवयच बनली होती. पण जेव्हा शेवटचा दिवस आला, तेव्हा मनात एक वेगळीच उदासी होती. विसर्जनाचा दिवस होता, आणि जेव्हा आम्ही माता जींना विसर्जनासाठी घेऊन जात होतो, तेव्हा सगळे लोक नाचत होते, ढोल ताशे वाजत होते, पण माझ्या डोळ्यांत मात्र अश्रू होते. असं वाटत होतं की हे सगळं इतकं लवकर कसं संपलं? अजून तर माझ्या आणि माता जींच्या गप्पा सुरू झाल्या होत्या.

विसर्जन करून परत आल्यावर, संपूर्ण बिल्डिंगमध्ये एक प्रकारची शून्यता होती. सगळ्यांचे चेहरे उदास होते, जणू काही कोणीतरी आपलं सोडून निघून गेलंय असं वाटत होतं. ते नऊ दिवस एक स्वप्नासारखे भासले, जे क्षणात संपून गेले. प्रत्येक वर्षीप्रमाणे याही वर्षी नवरात्री आली आणि गेली, पण यावेळी काहीतरी वेगळं होतं. सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत एक नवीन ऊर्जा होती, एक नवीन उमेद होती.

हे होते माझे नवरात्रीचे नऊ दिवस—एक अशी यात्रा, जी स्वप्नासारखी सुरू झाली, आणि ज्यात स्वप्नांपेक्षाही सुंदर क्षण सामावले होते.


------------------IN ENGLISH---------

Those nine days of Navratri passed by like a dream, and before I knew it, the dream was over. This time, in our building, the preparations for Navratri were special—right from the beginning, we had started preparing for the idol. Initially, we thought of placing a photo of Goddess Ambe, but later, everyone decided that this year we would bring an idol of the Goddess. Preparations were in full swing—every night, there would be meetings where we would discuss what offerings we would have, what snacks to serve, how many aartis would take place, and how we would celebrate each day of Navratri. Everyone in the building, young and old, was excited. The anticipation for this year’s Navratri was high.

And then, the day arrived—Navratri’s first day. From the morning, there was a distinct sense of joy and excitement on everyone’s faces. The children, in particular, were thrilled—talking about what color clothes they would wear, how they would dress up. I was just as excited as those kids, but college assignments and project submissions had me a bit preoccupied. Due to my college work, I couldn’t attend the morning aarti, but I made sure to attend the evening aarti every day.

After the evening aarti, everyone would gather to play Garba. I didn’t know how to play Garba, but just watching everyone dance filled me with joy. Their energy, their laughter, and their moves created such a lively and magical atmosphere. After the aarti and Garba, snacks were served—poha, samosas, sweets, and cold drinks. Afterward, everyone would go home, but a few of the building members, who were part of the organizing committee, would stay in the Goddess’ pandal all night.

For me, the afternoons were the most special. After returning from college, I would go to the pandal and sit there alone. The peacefulness of the place at that time was something else—no noise, no distractions, just me and the Goddess. It felt like I was having a conversation with her, and she was listening. Sitting there gave me so much peace that words would fall short to describe it. In those quiet moments, I felt like I could leave behind all my worries.

And just like that, the nine days passed without me even realizing it. Each day, the evening aarti, the Garba, and the nightly snacks became a routine. But when the last day came, there was a strange sadness in the air. It was the day of Visarjan, and as we took the Goddess for immersion, people were dancing and drums were beating, but my eyes were filled with tears. I couldn’t believe how quickly it all ended. It felt like the conversations between me and the Goddess had just begun.

After the Visarjan, when we returned, there was a quietness in the building. Everyone’s faces were somber, as if someone dear had left us. Those nine days felt like a dream that passed by in the blink of an eye. Like every year, Navratri came and went, but this year, it was different. There was a unique energy and a new spirit from beginning to end.

These were my nine days of Navratri—a journey that began like a dream and held moments more beautiful than dreams themselves.